DZIAŁ SPADKU
POPROWADZIMY DLA CIEBIE
KANCELARIA
IUS COGENS
Przedsiębiorstwo
W skład masy spadkowej może również wchodzić przedsiębiorstwo należące do spadkodawcy np. prowadzone w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej albo udziały lub akcje w spółkach prawa handlowego.
Gospodarstwo rolne
Przedmiotem podziału może być również gospodarstwo rolne jako pewna zorganizowana całość z gruntami rolnymi, zabudowaniami, uprawami, inwentarzem żywym oraz maszynami rolniczymi.
Wartościowe przedmioty
Podziałem mogą być objęte również wartościowe przedmioty, kosztowności, kolekcje książek czy dzieł sztuki.
Środki pieniężne
W skład dzielonego spadku może również wchodzić gotówka, oszczędności na rachunkach bankowych, ulokowane na lokatach, w akcjach czy obligacjach.
Pojazdy
Przedmiotem działu spadku bywają również pojazdy, w tym samochody osobowe i dostawcze, motocykle, ciągniki i maszyny rolnicze.
Nieruchomości
W skład masy spadkowej mogą wchodzić różnorodne nieruchomości gruntowe, nieruchomości zabudowane domami mieszkalnymi lub budynkami użytkowymi, a także prawo odrębnej własności lokalu czy spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Zdarza się również, że mogą to być również inne prawa majątkowe związane z nieruchomościami.
Jakie składniki majątkowe mogą być dzielone w ramach podziału majątku?
Reprezentacja w sprawie sądowej
Posiadamy 12 lat doświadczenia w reprezentowaniu klientów przed sądami powszechnymi w sprawach o dział spadku.
W ramach reprezentacji w sprawach sądowych (zastępstwa procesowego) zajmujemy się przygotowaniem wniosków o dział spadku, odpowiedzi na wniosek oraz innych pism procesowych, udzielaniem porad prawnych i konsultacji w sprawach spadkowych, przygotowywaniem strategii procesowej, pomocą przy selekcji materiału dowodowego, uczestnictwem w rozprawach sądowych oraz sporządzaniem apelacji i zażaleń od orzeczeń sądu I instancji. Reprezentujemy klientów również w postępowaniu przed Sądem Najwyższym oraz sporządzamy skargi kasacyjne i odpowiedzi na skargi kasacyjne.
Negocjacje i mediacje
Adwokaci i radcy prawni z naszej kancelarii prowadzą w imieniu klientów lub towarzyszą im w trakcie negocjacji i mediacji.
Bywa, że przygotowane przez nas warianty negocjacyjne stanowią zalążek przyszłej ugody i pozwalają w dłuższej perspektywie zakończyć spór bez potrzeby wszczynania postępowania sądowego albo po skierowaniu stron do mediacji w toku postępowania o dział spadku - sprawa kończy się ugodą mediacyjną.
Nasi mediatorzy - adwokat Piotr Konieckiewicz i adwokat Natalia Kowalska prowadzą również prywatne mediacje w siedzibie naszej kancelarii w Toruniu lub w dowolnym miejscu w Polsce.
Analiza i sprecyzowanie roszczeń
W sprawach o dział spadku konieczne jest dokładne ustalenie składu dzielonego majątku, analiza kwestii zaliczenia darowizn na schedę spadkową oraz wzajemnych rozliczeń między spadkobiercami. Nasza kancelaria posiada duże doświadczenie w przeprowadzaniu analizy stanu faktycznego oraz formułowaniu propozycji ewentualnego podziału.
W imieniu klientów często wysyłamy pisma procesowe, w których przedstawiamy propozycje dokonania działu spadku w sposób polubowny. Bywa, że taka propozycja stanowi wstęp do przyszłych negocjacji. Stanowi również sygnał dla sądu rozpoznającego sprawę, że nasi klienci są skupieni na rozwiązaniach a nie potencjalnych konfliktach z innymi spadkobiercami.
Jak możemy pomóc w dziale spadku?
PYTANIA O DZIAŁ SPADKU
Czym jest zaliczanie darowizn na schedę spadkową i jakie znaczenie ma w trakcie działu spadku?
Postępowania w sprawie o dział spadku mają swoją własną specyfikę. W przeciwieństwie do innych postępowań dotyczących podziału majątku bierze się w nich pod uwagę nie tylko majątek istniejący (skład masy spadkowej - w chwili śmierci spadkodawcy) ale również składniki majątkowe, których spadkodawca wyzbył się w drodze darowizn albo zapisów windykacyjnych na rzecz innych osób. Przyjęcie takiego rozwiązania rodzi dość specyficzne konsekwencje, o których będzie mowa niże.
Zgodnie z art. 1039 § 1 kodeksu cywilnego - jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych.
Przy zastosowaniu tej regulacji dla potrzeb postępowania o dział spadku przyjmuje się pewną fikcję w ramach której masa spadkowa oraz uczynione przez spadkodawcę darowizny i zapisy windykacyjne na rzecz najbliższych osób stanowią jedną całość. I tak, w toku postępowania o dział spadku niekiedy sumuje się:
- masę spadkową faktycznie pozostawioną przez spadkodawcę,
- zapisy windykacyjne dokonane przez zmarłego w testamencie na rzecz małżonka i zstępnych
- darowizny przekazane przez zmarłego za życia na rzecz małżonka i zstępnych.
Wszystkie składniki majątkowe z tych trzech grup dodaje się do siebie, ustala się ich wartość a następnie mnoży przez udziały poszczególnych spadkobierców. Po tej operacji obliczeniowej każdy ze spadkobierców uzyskuje pewną kwotę odpowiadającą wartości jego udziałów w spadku.
Jeżeli okaże się, że jeden lub kilku spadkobierców za życia spadkodawcy lub w formie zapisu windykacyjnego otrzymało majątek przekraczający tą kwotę to są pomijani przy dziale spadku, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku. Finalnie mogą zatem nie otrzymać nic z dzielonej masy spadkowej.
W tym miejscu pojawia się pytanie, czy wszystkie darowizny i zapisy windykacyjne będą zawsze podlegać zaliczeniu na schedę spadkową?
Z treści art. 1039 § 1 kodeksu cywilnego wynika, że nie wszystkie. Zaliczeniu na poczet schedy spadkowej nie podlegają darowizny i zapisy windykacyjne, które przez spadkodawcę zostały zwolnione z tego obowiązku. Jednocześnie, prawo nie przewiduje dla takiego oświadczenia spadkodawcy żadnej formy szczególnej. Może ono zostać więc dokonana na piśmie, a nawet ustnie. Ponadto, zapisy windykacyjne i darowizny podlegają zaliczeniu na schedę spadkową tylko wówczas, gdy podział spadku następuje między zstępnymi (rodzeństwem, wnukami) albo między zstępnymi oraz małżonkiem zmarłego.
Co jest niezbędne, aby dokonać działu spadku?
Możliwość dokonania działu spadku otwiera się dopiero po ustaleniu kręgu spadkobierców w ramach procedury stwierdzenia nabycia spadku (przed sądem) lub poświadczenia dziedziczenia (przez notariusza).
Niezależnie od wybranego wariantu konieczne jest dysponowanie przez stronę, która chciałaby dokonać działu spadku: prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia.
Z treści tych urzędowych dokumentów wynika, kto i w jakiej części odziedziczył spadek po zmarłym spadkodawcy. Do wszczęcia postępowania w przedmiocie działu spadku niezbędny jest odpis prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo wypis aktu poświadczenia dziedziczenia.
Co mogę zrobić, jeśli nie dysponuję postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku ani aktem poświadczenia dziedziczenia?
W przypadku jeśli osoba zainteresowana dokonaniem działu spadku nie dysponuje postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku ani aktem poświadczenia dziedziczenia w pierwszej kolejności niezbędne jest wszczęcie postępowania sądowego albo udanie się do notariusza.
Jeżeli wszyscy spadkobiercy są znani, są zgodni i mogą jednocześnie stawić się u notariusza to uzyskanie aktu poświadczenia dziedziczenia będzie tańsze i szybsze niż postępowanie sądowe. Z reguły przygotowanie i dokonanie czynności to kwestia najwyżej kilku dni. Średni koszt czynności notarialnych związanych z poświadczeniem dziedziczenia to około 500 zł, w tym przykładowo opłata za sporządzenie protokołu dziedziczenia: 100 zł + 23% VAT, opłata za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia 50 zł, opłata za otwarcie i ogłoszenie testamentu: 50 zł + vat, opłata za wypisy aktów notarialnych: 6 zł + vat za każdą stronę.
Jeżeli niektórzy ze spadkobierców nie są znani lub nie można ustalić ich danych, spadkobiercy pozostają ze sobą w konflikcie, nie mogą stawić się jednocześnie u notariusza albo notariusz odmówił dokonania czynności to konieczne będzie wszczęcie i przeprowadzenie postępowania sądowego. W zależności od stopnia skomplikowania sprawy przeciętny czas trwania postępowania sądowego może trwać od kilku miesięcy do kilku lat. Na koszty postępowania sądowego składa się zazwyczaj opłata w kwocie 105 zł, z czego 100 zł to opłata od wniosku, 5 zł opłata za wpis do rejestru spadkowego. Do tego mogą dojść również koszty związane z reprezentacją przez adwokata lub radcę prawnego a w przypadku spraw, w których podważana jest ważność testamentu także koszty opinii biegłych sięgające niekiedy kilkudziesięciu tysięcy złotych.
Przynajmniej teoretycznie istnieje możliwość przeprowadzenia sprawy o stwierdzenie nabycia spadku w tym samym postępowaniu co dział spadku. Zgodnie z art. 681 kodeksu postępowania cywilnego - postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydaje sąd w toku postępowania o dział spadku.
Niemniej jednak w praktyce takie rozwiązanie widuje się bardzo rzadko. Zdarza się bowiem, że połączenie tych dwóch postępowań odnosi skutek odmienny od zamierzonego i zamiast przyspieszać całą procedurę tylko ją spowalnia. W praktyce naszej kancelarii nie rekomendujemy korzystania z tego rozwiązania. Zazwyczaj doradzamy klientom przeprowadzenie odrębnego postępowania o stwierdzenie nabycia spadku a następnie dokonanie działu spadku.
Jakie dokumenty i informacje będą mi jeszcze potrzebne do dokonania działu spadku?
Skoro mamy już dokument, z którego wynika kto i w jakim ułamku odziedziczył majątek spadkowy to konieczne będzie ustalenie - co wchodzi w skład masy spadkowej. W tym celu niezbędne może być pozyskanie odpisów z ksiąg wieczystych, wypisów i wyrysów z rejestru gruntu i budynku, dowodów rejestracyjnych pojazdów stanowiących własność spadkodawcy, informacji o rachunkach bankowych, których posiadaczem był spadkodawca, informacji o lokatach bankowych, rachunkach maklerskich, udziałach, akcjach, obligacjach, oszczędnościach w gotówce i innych składnikach majątkowych, które były własnością spadkodawcy w chwili śmierci. Przydatne mogą okazać się również informacje na temat darowizn dokonanych za życia spadkodawcy.
Poza tym, niezbędne będą dane osobowe innych spadkobierców m. in. ich imiona, nazwiska, adresy zamieszkania oraz numery PESEL.
W jaki sposób możemy dokonać działu spadku?
Dział spadku może być dokonany przez spadkobierców w drodze umowy w zwykłej formie pisemnej (o ile ze względu na określone składniki majątku np. nieruchomość wchodzącą w skład spadku nie będzie konieczne dokonanie czynności w formie szczególnej), przez umowę zawartą w formie z podpisami notarialnie poświadczonymi albo w formie aktu notarialnego, ugodę zawartą przed sądem albo w postanowieniu sądu.
Umowa o dział spadku musi zostać zawarta w formie aktu notarialnego jeżeli w skład spadku wchodzą:
- nieruchomość (działka niezabudowana, prawo odrębnej własności lokalu)
- spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu
- prawo użytkowania wieczystego nieruchomości
- przedsiębiorstwo, którego składnikiem jest nieruchomość
- przedsiębiorstwo, które objęte jest zarządem sukcesyjnym.
Forma z podpisami notarialnie poświadczonymi będzie niezbędna m. in. w przypadku zbycia udziałów w spółce lub zbycia przedsiębiorstwa, w którego skład nie wchodzi nieruchomość.
Niedochowanie odpowiedniej formy spowoduje, że umowa będzie nieważna.
W pierwszej kolejności zadaniem sądu w sprawie o dział spadku jest ustalenie jaki jest skład i wartość majątku spadkodawcy. Te elementy stanu faktycznego ustalane są w oparciu o dokumentację przedstawioną przez strony, pozyskaną od różnych podmiotów, zeznania świadków oraz opinie biegłych. W niektórych przypadkach, strony mogą uniknąć wyceny całego majątku albo jego poszczególnych składników jeżeli wspólnie i zgodnie ustalą ich wartość.
Co do zasady sąd będzie dążył do tego, aby każdy z uczestników postępowania otrzymał równowartość swojego udziału w majątku spadkowym. Może to nastąpić na kilka sposobów.
Po pierwsze, jeżeli w skład majątku spadkowego wchodzi duża ilość składników majątkowych to sąd może dokonać działu spadku w taki sposób, że przyzna każdemu z uczestników określoną ilość rzeczy odpowiadającą wartości ich udziałów, a ewentualne różnice zostaną wyrównane przez spłaty.
Po drugie, może się zdarzyć, że jeden lub kilka składników majątkowych zostaną przyznane jednemu uczestnikowi na wyłączną własność ale sąd nałoży na niego obowiązek spłaty pozostałych uczestników kwotami odpowiadającymi wartości ich udziałów spadkowych.
Po trzecie, może dojść do fizycznego podziału składnika majątkowego np. poprzez wyodrębnienie z jednej dużej działki - kilku mniejszych i przyznanie ich poszczególnym uczestnikom.
Po czwarte, sąd może zarządzić sprzedaż składnika lub składników majątkowych podział uzyskanej kwoty pomiędzy uczestników. Jest to z reguły najmniej korzystny sposób dokonania działu spadku, ponieważ sprzedaży dokonuje się ramach licytacji komorniczej. Powoduje to, że cena sprzedaży może nieco odbiegać od realiów rynkowych ze względu na sumy wywołania 3/4 w pierwsze i 2/3 w drugiej licytacji.
JOANNA SIECZKO
Adwokat
MARCIN SEROCKI
Adwokat
MARTA BYTNER
Radca prawny
ZUZANNA SPYCHALSKA
Aplikant adwokacki
WERONIKA JANKOWSKA
Aplikant adwokacki
Nasi prawnicy mogą pomóc w podziale majątku
PIOTR KONIECKIEWICZ
Adwokat
NATALIA KOWALSKA
Adwokat
MAGDALENA SENIW
Adwokat
MARCIN SYNAK
Adwokat
ANNA WIŚNIEWSKA
Adwokat
MASZ PYTANIA?
Skontaktuj się z nami
WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE IUS COGENS 2023-26. Zapraszamy również na stronę internetową adwokatztorunia.pl
KANCELARIA ADWOKACKA IUS COGENS
KONIECKIEWICZ KOWALSKA
SENIW SYNAK WIŚNIEWSKA SPÓŁKA PARTNERSKA
ul. Kazimierza Jagiellończyka 6
87-100 Toruń
Obowiązkowe telefoniczne lub elektroniczne rezerwacje.